स्वच्छ भारत मिशन ग्रामीण: ग्रामीण भारतातील 96% पेक्षा जास्त कुटुंबे प्रत्यक्षात शौचालय वापरतात

0
200

ग्रामीण भारतात सुमारे 96.5 टक्के कुटुंबे शौचालयाचा वापर करतात, ते स्वतंत्र सत्यापन एजन्सी (IVA) द्वारा संचालित राष्ट्रीय सत्यापन ग्रामीण स्वच्छता सर्वेक्षण (NARSS) 2018-19 नुसार जाहीर करण्यात आले आहे.

• NARSSने 90.7 टक्के गावांची ओपन डेफिशनेशन फ्री (ओडीएफ) दर्जाची पुन्हा पुष्टी केली जे पूर्वी ODF म्हणून घोषित आणि सत्यापित करण्यात आली होती.

सर्वेक्षण:

• स्वच्छ भारत मिशन ग्रामीण साठी जागतिक बँकेच्या सहाय्यअंतर्गत हे सर्वेक्षण आयोजित करण्यात आले.
• नोव्हेंबर 2018 ते फेब्रुवारी 2019 या काळात सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये 6136 गावांत 92040 घरांचा आढावा घेण्यात आला.
• सर्वेक्षणाने संभाव्यता प्रमाणन आकार (पीपीएस) नमुना पद्धतीचा वापर केला आहे, जे 95% अचूक परिणाम मिळवते. संगणक सहाय्यक वैयक्तिक मुलाखत (सीएपीआय) प्लॅटफॉर्मचा वापर करून माहिती गोळा केली गेली.
• या सर्वेक्षणात शाळांचे, अंगणवाड्या आणि गावातील सार्वजनिक / समुदाय शौचालय देखील समाविष्ट आहेत.

महत्त्वाचे तथ्य आणि आकडेवारी :

• सर्वेक्षणाच्या काळात 93.1 टक्के कुटुंबांना शौचालयांमध्ये प्रवेश मिळाल्याचे आढळून आले.
• शौचालयांमध्ये प्रवेश करणाऱ्या 96.5 टक्के लोकांनी प्रत्यक्षात त्यांचा वापर केला.
• 90.7 टक्के गावांना पूर्वी ओडीएफ म्हणून घोषित आणि सत्यापित करण्यात आले होते आणि ते ओडीएफ असल्याचे निश्चित झाले.
• उर्वरित गावांमध्ये 93 टक्के स्वच्छतेची सुविधा आहे.
• सर्वेक्षण केलेल्या गांवांपैकी 95.4 टक्के गावांत कमीतकमी कचरा आणि किमान स्थिर पाणी आहे.

यात समाविष्ट असलेल्या संस्था :

• स्वतंत्र सत्यापन एजन्सी (IVA) ने सर्वेक्षणांच्या निष्कर्षांना एनएआरएसएसच्या देखरेखीसाठी तयार केलेल्या तज्ज्ञ वर्किंग ग्रुप (ईडब्ल्यूजी) कडे सादर केले.
• जागतिक बँक, युनिसेफ, वॉटर एड, बिल आणि मेलिंडा गेट्स फाऊंडेशन, इंडिया स्वच्छता गठबंधन, NITI आयोग तसेच सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय यांच्या प्रतिनिधींनी या गटामध्ये समावेश केला.
• यानंतर, आयव्हीएने त्यांचे तात्पुरते सारांश परिणाम अहवाल आणि कच्चा डेटा स्वच्छता मंत्रालयाकडे सादर केला आणि ही सेवा मंत्रालयाच्या वेबसाइटवर सार्वजनिकपणे उपलब्ध केली गेली.

स्वच्छ भारत मिशन :

• स्वच्छ भारत अभियान (स्वच्छ भारत चळवळ) ही मोहिम 2 ऑक्टोबर 2014 रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सुरू केली.
• देशातील 4041 कायदेशीर शहरे आणि नगर रस्ते आणि पायाभूत सुविधा स्वच्छ करण्यासाठी मोहिमेची इच्छा आहे.
• वर्तणूक बदल स्वच्छ भारत अभियानाचे केंद्रबिंदू आहे, जी देशभरात व्यापक IEC (माहिती-शिक्षण-संवाद) प्रोग्रामद्वारे पाठविली जाते.
• टॉयलेटचा नियमित वापर आणि ओपन डेफिसेशन फ्री दर्जा टिकवून ठेवण्यासाठी केंद्र आणि राज्य पातळीवर संवाद अभियान सुरू केले गेले आहेत.
• स्वच्छ भारत हे उद्दीष्ट वैयक्तिक, क्लस्टर आणि कम्युनिटी शौचालयांच्या निर्मितीद्वारे खुले शौचास कमी करणे किंवा नष्ट करणे आहे.
• मोहिमेच्या दोन्ही आवृत्त्यांमध्ये – ग्रामीण आणि शहरी, भारत सरकार महात्मा गांधींच्या 150 व्या वर्धापन दिन, 2 ऑक्टोबर 2019 पर्यंत ओपन-डेफिशनेशन फ्री (ओडीएफ) प्राप्त करण्याचा उद्देश आहे.
• त्या प्रयोजनार्थ ग्रामीण भारतात 1.96 लाख कोटी रुपयांच्या 12 लाख शौचालय बांधण्यात येत आहेत.
• स्वच्छ भारत अभियानाची सुरूवात झाल्यापासून 50 कोटीहून अधिक लोकांनी उघड्यात शौच करणे बंद केले आहे.
• राष्ट्रीय स्वच्छता कव्हरेज आता 2014 च्या 39 टक्क्यांच्या तुलनेत 98 टक्क्यांहून अधिक आहे.
• 30 ओडीएफ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांसह, 5.5 लाख गावांत आणि 615 जिल्ह्यांपैकी ओडीएफ घोषित करण्यात आले आहे.