भारत जगातील सल्फर डाय ऑक्साईडचा सर्वात मोठा उत्सर्जक : ग्रीनपीस

0
23

पर्यावरणीय स्वयंसेवी संस्था ग्रीनपीस यांनी 19 ऑगस्ट, 2019 रोजी जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार भारत जगातील सर्वात जास्त अ‍ॅन्थ्रोपोजेनिक सल्फर डायऑक्साइडचा उत्सर्जक आहे. कोळसा जाळल्यापासून अँथ्रोपोजेनिक सल्फर डायऑक्साइड तयार होतो आणि हे वायू प्रदूषणात मोठ्या प्रमाणात जबाबदार असतो.

• ग्रीनपीसने जाहीर केलेल्या नासाच्या आकडेवारीच्या विश्लेषणावरून असे दिसून आले आहे की जगातील सर्व मानववंश सल्फर डायऑक्साइड (एसओ 2) हॉटस्पॉट्सपैकी भारताचा वाटा 15 टक्क्यांहून अधिक आहे.
• OMI (ओझोन मॉनिटरींग इन्स्ट्रुमेंट) उपग्रहाद्वारे SO2 हॉटस्पॉट्स ओळखण्यात आले.

भारतात SO2 हॉटस्पॉट्स :

• भारतातील मुख्य SO2 हॉटस्पॉट्समध्ये मध्य प्रदेशातील सिंगरौली, छत्तीसगडमधील कोरबा, ओडिशामधील तालचेर आणि झारसुगुडा, तामिळनाडूमधील नेवेली आणि चेन्नई, गुजरातमधील कच्छ, तेलंगणातील रामगुंडम आणि महाराष्ट्रातील चंद्रपूर आणि कोराडी यांचा समावेश आहे.
• आकडेवारीनुसार, भारतातील बहुतेक वनस्पतींमध्ये वायू प्रदूषण कमी करण्यासाठी फ्ल्यु-गॅस डीसल्फ्युरायझेशन तंत्रज्ञानाचा अभाव आहे.

जगातील SO2 हॉटस्पॉट्स :

• नासाच्या आकडेवारीनुसार रशियामधील नोरिल्स्क स्मेलटर कॉम्प्लेक्स हा जगातील सर्वात मोठा SO2 उत्सर्जन हॉटस्पॉट आहे, त्यानंतर दक्षिण आफ्रिकेतील पुमलांगा प्रांतामधील क्रिएल आणि इराणमधील झाग्रोझ यांचा क्रमांक लागतो.
• तथापि, देशनिहाय रँकिंगमध्ये SO2 उत्सर्जनाच्या क्रमवारीत भारत अव्वल स्थानावर आहे कारण भारतात सर्वात जास्त हॉटस्पॉट आहेत.

SO2 उत्सर्जन प्रभाव :

• SO2 उत्सर्जन हे वायू प्रदूषणास मुख्यरित्या जबाबदार आहे आणि वातावरणातील SO2 चा सर्वात मोठा स्रोत पॉवर प्लांट्स आणि इतर औद्योगिक सुविधांमध्ये जीवाश्म इंधन जाळणे हे आहे.
• जागतिक आरोग्य संघटनेने ठरविलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वापेक्षा जास्त प्रमाणात वायू प्रदूषण असलेल्या भागात राहणाऱ्या जगातील 1 टक्के लोकसंख्या वायू प्रदूषण ही सार्वजनिक आरोग्यासाठी मोठी समस्या बनली आहे. वायू प्रदूषणाच्या परिणामी, दरवर्षी सुमारे 4.2 दशलक्ष लोक अकाली मृत्यूमुखी पडतात.

SO2 उत्सर्जन कसे नियंत्रित करावे ?

• पर्यावरण तज्ञांच्या मते, भारताने कोळसा उर्जा प्रकल्पांविरोधात कठोर कारवाई केली पाहिजे आणि वातावरण प्रदूषण सुरू ठेवण्यासाठी आणि सार्वजनिक आरोग्य आपत्कालीन स्थिती निर्माण करण्यास त्यांना मोकळेपणा देऊ नये.
• पर्यावरण मंत्रालयाने डिसेंबर 2015 मध्ये कोळसा उर्जा प्रकल्पांसाठी SO2 उत्सर्जनाची मर्यादा लागू केली होती आणि डिसेंबर 2017 पर्यंत वीज निर्मितीतून SO2 उत्सर्जनावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी प्रारंभिक अंतिम मुदत निश्चित केली होती.
• दिल्ली-एनसीआरमधील ऊर्जा व विद्युत प्रकल्प संचालक मंत्रालयाच्या विनंतीनंतर ही मुदत डिसेंबर 2019 पर्यंत वाढविण्यात आली आणि सुप्रीम कोर्टाच्या आदेशाद्वारे देशभरातील अन्य काही वीज प्रकल्पांसाठी 2022 पर्यंत केली गेली.