भारत चौथा सर्वात मोठा अवकाश शक्तिशाली देश बनला

0
266

27 मार्च 2019 रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी जाहीर केले की भारताने स्वतःला जगातील चौथ्या क्रमांकाची सर्वात मोठी स्पेस सुपर पॉवर म्हणून स्थापित केले आहे. पंतप्रधानांनी सांगितले की, हे कृत्य ऐतिहासिक आहे, आजपर्यंत केवळ जगातील तीन देश – संयुक्त राष्ट्र अमेरिका, रशिया आणि चीनने हे यश संपादन केले आहे.

• याची माहिती पंतप्रधानांनी ट्विटद्वारे शेअर केली आहे, जेथे त्यांनी सर्व नागरिकांना दूरदर्शन, रेडिओ किंवा सोशल मीडियावर जुडून राहण्यास विनंती केली. ही घोषणा कॅबिनेट कमिटी आणि सुरक्षाविषयक कॅबिनेट कमिटीच्या बैठकीनंतर देण्यात आली.

ठळक वैशिष्ट्ये :

• पंतप्रधानांनी ‘मिशन शक्ती’ ची यशस्वी घोषणा केली, ज्यामध्ये भारतीय शास्त्रज्ञांनी मात्र तीन मिनिटांच्या आत उपग्रह-क्षेपणास्त्र (A-SAT) असलेल्या लो अर्थ ऑर्बिटवर थेट उपग्रह लक्ष्यित केले.
• त्यांनी जाहीर केले की भारताने अंतरिक्ष शक्तीच्या खास वर्गात प्रवेश केला आहे आणि संपूर्ण मिशनला अनेक जटिल वैज्ञानिक हस्तक्षेप आणि तंत्रे आवश्यक आहेत जी भारत यशस्वीपणे पाहण्यास सक्षम आहे.
• यासोबत, पंतप्रधानांनी आश्वासन दिले की नव्याने मिळविलेल्या क्षमतेचा वापर कोणत्याही व्यक्तीविरूद्ध केला जाणार नाही आणि तो पूर्णपणे भारताच्या सुरक्षिततेसाठी आहे.
• पंतप्रधानांनी असा दावा केला की ‘मिशन शक्ती’ ही संपूर्ण ऑपरेशन संपूर्णतः स्वदेशी होती.

मिशन शक्ती : महत्व

• अशी विशिष्ट आणि आधुनिक क्षमता प्राप्त करणारा भारत हा चौथा देश आहे.
• संपूर्ण कार्य स्वदेशी होते, जे भारताचे वैज्ञानिक, सुरक्षा आणि आर्थिक प्रगती दर्शविते.
• A-SAT उपग्रह क्षेपणास्त्र, भारताच्या अवकाश सिक्युरिटीला ध्वनी, ठोस पाऊल देण्याची अपेक्षा आहे.
• भारताची सुरक्षा, आर्थिक वाढ आणि तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीस सुरक्षीत करण्यासाठी ही एक महत्वाची पायरी आहे.

लो अर्थ ऑर्बिट :

• लो अर्थ ऑर्बिट (LEO) 2,000 किमी किंवा त्याहून कमी अंतरासह पृथ्वी-केंद्रित कक्षा आहे.
• अवकाश मधील बहुतेक मानव निर्मित वस्तू LEO मध्ये स्थित आहेत. अणुभट्टी कक्षातील ऑब्जेक्टची उंची कक्षासह लक्षणीय बदलू शकते.
• उपग्रह पृथ्वीवरील कमी कक्षाला उपग्रह प्लेसमेंटसाठी सर्वात कमी ऊर्जा आवश्यक आहे. हे उच्च बँडविड्थ आणि कमी संप्रेषण विलंब प्रदान करते.
• LEO मधील उपग्रह आणि स्पेस स्टेशन क्रू आणि सर्व्हिसिंगसाठी अधिक प्रवेशयोग्य आहेत.

उपग्रह विरोधी शस्त्रे :

• उपग्रह-विरोधी शस्त्रे (A-SAT) स्ट्रॅटिक लष्करी हेतूंसाठी उपग्रह अक्षम करण्यास किंवा नष्ट करण्यासाठी डिझाइन केलेली आहेत.
• इतर देशांमध्ये विकास किंवा डिझाइनमध्ये इतरांसह ऑपरेशनल A-SAT प्रणाली आहेत.
• युद्धात अद्याप A-SAT प्रणाली वापरली गेली नसली तरी अनेक देशांनी त्यांच्या स्वत: च्या निष्क्रिय उपग्रहांना बलपूर्वक दर्शविल्याप्रमाणे त्यांच्या A-SAT क्षमता दर्शविल्या आहेत.
• केवळ अमेरिकेचा संयुक्त राज्य अमेरिका, रशिया, चीन आणि भारत या सक्षमतेने ही क्षमता यशस्वीरित्या प्रदर्शित केली आहे.