भारताचा जैविक विविधता परिषदेच्या संदर्भातला सहावा राष्ट्रीय अहवाल प्रसिद्ध

0
320

नवी दिल्लीत केंद्रीय पर्यावरण, वन व हवामान बदल मंत्रालयातील राष्ट्रीय जैवविविधता प्राधिकरण (NBA) कडून ‘राज्य जैवविविधता मंडळांच्या (SBBs) 13 व्या राष्ट्रीय बैठकीचे आयोजन करण्यात आले. याप्रसंगी, भारत सरकारच्या केंद्रीय पर्यावरण मंत्रालयाने ‘प्रोग्रेस ऑन इंडियाज नॅशनल बायोडाइव्हर्सिटी टार्गेट्स: ए प्रीव्ह्यूव’ या शीर्षकाखाली एक राष्ट्रीय अहवाल प्रसिद्ध केला आहे.

हा अहवाल 20 वैश्विक अईची जैवविविधता लक्ष्यानुसार परिषद प्रक्रियेच्या अंतर्गत विकसित 12 राष्ट्रीय जैवविविधता लक्ष्ये (NBT) साध्य करण्यामधील प्रगतीचा आढावा प्रदान करते.

भारत हे जगातल्या पहिल्या पाच देशांमधील पहिले, आशियातले पहिले आणि सर्वाधिक जैवविविधता संपन्न असलेल्या देशांमध्ये पहिले देश आहे, ज्याने CBD सचिवालयासाठी सहावा राष्ट्रीय अहवाल सादर केला आहे. जैवविविधतेच्या संवर्धनाच्या अंतर्गत भारताच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या 20 टक्क्यांहून अधिक प्रमाणात आहे. अईची लक्ष्य क्र. 11 भारताच्या 17% भूप्रदेशातील घटकाहून अधिक प्रमाणात साध्य करण्यात आले आहे. जेव्हा की जैवविविधता व्यवस्थापनाच्या अंतर्गत क्षेत्राशी संबंधित राष्ट्रीय जैवविविधता लक्ष्ये (NBT) 20% भूप्रदेशातील घटकाहून अधिक प्रमाणात आहे. जगभरात एकूण 0.3% प्राणीप्रजाती नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहेत, मात्र त्यापैकी केवळ 0.08% भारतात  आहेत.

अईची जैवविविधता लक्ष्ये (2011-2020)

2011 साली जपानमध्ये अईची या शहरात आंतरराष्ट्रीय निसर्ग संवर्धन संघ (IUCN) याच्या नेतृत्वात 20 वैश्विक जैवविविधतेसंबंधी लक्ष्ये स्वीकारण्यात आलीत. या जैवविविधतेसंबंधी धोरणात्मक योजनेला ‘अईची जैवविविधता लक्ष्ये (2011-2020)’ म्हणून ओळखली जातात. या 20 लक्ष्यांना 5 विभागांमध्ये विभाजित केले गेले आहे. ते पुढीलप्रमाणे आहेत –

धोरणात्मक ध्येय A – जैवविविधतेच्या नुकसानाचे कारण शोधणे

धोरणात्मक ध्येय B – जैवविविधतेबाबत असलेला प्रत्यक्ष दबाव कमी करणे आणि शाश्वत वापराला प्रोत्साहन देणे.

धोरणात्मक ध्येय C – पर्यावरणविषयक तंत्र, प्रजाती आणि अनुवांशिक विविधता यांचे रक्षण करणे.

धोरणात्मक ध्येय D – जैवविविधतेचे लाभ सर्वांना देणे

धोरणात्मक ध्येय E – सर्वांचा सहभाग असण्यासाठी योजना तयार करणे आणि क्षमता निर्मिती करणे.

2020 सालापर्यंत देशामधील या समस्येला हाताळण्यासाठी एक धोरण तयार करण्याच्या दृष्टीने, भारत सरकारचे भारतीय वनस्पती सर्वेक्षण (Botanical Survey of India -BSI) आणि भारतीय प्राणी सर्वेक्षण (Zoological Survey of India -ZSI) हा उपक्रम भारतात चालवत आहेत. 2020 सालापर्यंत देशामधील या समस्येला हाताळण्यासाठी एक धोरण तयार करण्याच्या दृष्टीने BSI आणि ZSI एकत्र आले आहेत.

1948 साली स्थापन करण्यात आलेली आंतरराष्ट्रीय निसर्ग संवर्धन संघ (International Union for Conservation of Nature -IUCN) ही  संयुक्त राष्ट्रसंघ शैक्षणिक, वैज्ञानिक व सांस्कृतिक संघटना (UNESCO) याच्या वार्षिक वारसा बैठकीतली नैसर्गिक ठिकाणांच्या संदर्भातली अधिकृत सल्लागार संस्था आहे.