पाकिस्तानला दिलेला ‘सर्वाधिक पसंतीचे राष्ट्र’ दर्जा भारतने रद्द केला

0
517

जम्मू-काश्मीरमध्ये पुलवामा दहशतवादी हल्लाानंतर 15 फेब्रुवारी 2019 रोजी भारताने पाकिस्तानला दिलेला ‘सर्वाधिक पसंतीचे राष्ट्र’ चा दर्जा रद्द केला. या हल्ल्यात 44 CRPF कर्मचा-यांचा मृत्यू झाला आणि बरेच जण जखमी झाले आहेत.

• दहशतवादी हल्ल्याच्या पार्श्वभूमीवर जम्मू-काश्मीरमधील सुरक्षा परिस्थितीवर चर्चा करण्यासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली सुरक्षाविषयक कॅबिनेट समितीच्या बैठकीत हा निर्णय घेण्यात आला.
• बैठकीनंतर पत्रकार परिषदेत अर्थमंत्री अरुण जेटली यांनी सांगितले की, हल्ला करणाऱ्या हल्लेखोरांविरुद्ध गंभीर कार्यवाही केली जाईल.
• केंद्रीय परराष्ट्र मंत्रालयाने या दहशतवादी हल्ल्यात साथ देणाऱ्या पाकिस्तानला अलिप्त करण्याचा सर्व प्रयत्न केला आहे.

‘सर्वाधिक पसंतीचे राष्ट्र’ दर्जा :

• सर्वाधिक पसंतीचे राष्ट्र दर्जा 1996 मध्ये WTOच्या टॅरिफ आणि ट्रेड (जीएटीटी) सामान्य करारानुसार निर्माण करण्यात आला होता.
• आंतरराष्ट्रीय व्यापारात एक राष्ट्र दुसऱ्या राष्ट्रास हा खास दर्जा देतो. याचा अर्थ असा आहे की ज्या देशाला हा दर्जा देण्यात आला आहे त्या देशाला “सर्वाधिक पसंतीचा देश” म्हणून सामान्यपणे समान व्यापार फायदे मिळणे आवश्यक आहे.
• विश्व व्यापार संघटनेच्या कर्तव्यनुसार, WTOच्या सदस्य देशांना एकमेकांना हा दर्जा देणे आवश्यक होते.
• भारत आणि पाकिस्तान दोघेही याचे सदस्य असून त्यांना एकमेकांना व इतर WTO सदस्यांना ‘सर्वाधिक पसंतीचे राष्ट्र’ म्हणून आवडते व्यापार भागीदार म्हणून वागवावे लागेल.
• भारताने पाकिस्तानसह सर्व सार्क देशांना हा दर्जा दिला. त्यानंतर, पाकिस्तान वगळता सर्व सार्क देशांनी देखील भारताला विशेष दर्जा दिला.
• या दर्ज्यात देशांमध्ये समान व्यवहार होतात आणि अधिक स्थिर, अंदाजपत्रक, विश्वासार्ह आणि स्पर्धात्मक आंतरराष्ट्रीय व्यापार सुनिश्चित करते.
• यामुळे व्यापारातील फायदे मुख्यतः कमी दर आणि उच्च आयात कोटा समाविष्ट करतात. हा दर्जा देणारा देश प्राप्तकर्ता देशाला इतर देशांच्या तुलनेत कमी वागवू शकत नाही.
• 1996 मध्ये भारताने पाकिस्तानला MFN दर्जा दिला. दोन्ही देशांमध्ये औपचारिक द्विपक्षीय व्यापार करार नसला तरी 1998 मध्ये त्यांच्यात एक संयुक्त संवाद सुरू झाला.
• WTOच्या नियमांनुसार भारत कोणत्याही वेळी पाकिस्तानकडून MFN दर्जा मागे घेऊ शकेल. पाकिस्तानला दिलेल्या या दर्जाचे पुनरावलोकन करण्याचा निर्णय उरी हल्ल्याच्या पार्श्वभूमीवर विचार केला गेला होता.
• पाकिस्तानमध्ये भारतातील मुख्य निर्यात होणाऱ्या वस्तूंमध्ये साखर, कापूस, मानव-निर्मित फिलामेंट्स, रसायने, कालीन, फर्निचर, ताजे फळे आणि भाज्या यांचा समावेश आहे तर आयात होणाऱ्या वस्तूंमध्ये खनिज इंधन, मौल्यवान खडे आणि लाकडी हस्तशिल्प यांचा समावेश आहे.
• पाकिस्तानला दिलेल्या MFN दर्जा भारतने मागे घेण्याचा पाकिस्तानच्या उद्योगावर तीव्र प्रभाव पडण्याची अपेक्षा आहे.
• भारतीय निर्यात संघटना फेडरेशनच्या माहितीनुसार, भारत मुख्यत्वे पाकिस्तानी उद्योगांना मूलभूत रसायने आणि कापूस, जे त्यांच्या उद्योगासाठी आवश्यक आहे अशा वस्तू निर्यात करतो.
• म्हणूनच, जर भारताने या निर्यात थांबवल्या तर त्याचे पाकिस्तानच्या उद्योगावरील प्रतिकूल प्रभाव पडेल आणि त्यांची उत्पादन किंमत वाढेल.

पुलवामा दहशतवादी हल्ला :

• 14 फेब्रुवारी 2019 रोजी जम्मू-काश्मीरच्या पुलवामा जिल्ह्यातील अवंतीपोरा येथे एका जैश आत्मघाती बॉम्बरने 100 किलोग्रॅम (किलो) स्फोटक वाहनासोबत CRPF च्या बसशी अकस्मात केल्याने कमीतकमी 44 CRPF कर्मचारी ठार झाले आणि अनेक जण जखमी झाले.
• दक्षिण कश्मीरमधील अवंतीपोरा मधील लट्टूमोड येथे श्रीनगर-जम्मू महामार्गवर 2,500 पेक्षा अधिक केंद्रीय रिझर्व पोलिस दल कर्मचारी 78 वाहनांत प्रवास करीत होते.
• यात बरेच सीआरपीएफ कर्मचारी त्यांच्या सुट्ट्या संपवून परत ड्यूटीवर येत होते.
• 2016 मध्ये उरी एअरबेसचा हल्ला झाल्यापासून हा हल्ला भारतच्या सशस्त्र दलावरील सर्वात घातक दहशतवादी हल्ल्यांपैकी एक आहे.
• पाकिस्तानस्थित जयश-ए-मोहम्मद दहशतवादी गटाने या हल्ल्याची जबाबदारी स्वीकारली आहे आणि आत्मघाती बॉम्बरची ओळख आदिल अहमद म्हणून करण्यात आली आहे.
• शक्तिशाली स्फोटाने बस त्याच जागी ढीग बनून त्यातील सर्व जवानांचा मृत्यू झाला.