पंतप्रधान मोदी यांनी संरक्षण दल प्रमुख नेमण्याची घोषणा केली

0
92

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आपल्या दुसऱ्या कार्यकाळातील पहिल्या स्वातंत्र्यदिनाच्या भाषणात संरक्षण प्रमुख (सीडीएस) नेमण्याची घोषणा केली. संरक्षण सेना प्रमुख भारतीय सेना, हवाई दल आणि भारतीय नौदल या तिन्ही सेवा समाकलित करेल.

• 1999 कारगिल युद्धा नंतर प्रथमच संरक्षण दल प्रमुख पदाची शिफारस केली गेली.
• यावेळी त्यांनी जाहीर केले की, “आपले सैन्य भारताचा अभिमान आहे. सैन्यामधील समन्वय अधिक दृढ करण्यासाठी भारताकडे संरक्षण प्रमुख-CDS असतील. हे आपल्या सैन्याला आणखी प्रभावी बनवणार आहे.”
• सरकारी वरिष्ठ सैनिक बरीच दिवसांपासून सीडीएसची मागणी करत आहेत. 1999 च्या कारगिल युद्धा नंतर प्रथमच या पदाची शिफारस केली गेली. हे पद तयार करण्यामागील उद्देश तिन्ही सेवांमध्ये चांगले समन्वय सुनिश्चित करणे हे आहे.

मुख्य संरक्षण दल प्रमुख कोण आहे ?

• मुख्य संरक्षण दल प्रमुख हा देशाच्या सशस्त्र दलांचा सर्वोच्च दर्जाचा अधिकारी आहे.
• सेना, नौदल आणि हवाई दल या तिन्ही सेवांशी संबंधित बाबींवर मुख्य संरक्षण दल प्रमुख सरकारला सल्ला देतो.
• मुख्य संरक्षण दल प्रमुख हे तीन सेवांचे प्रमुख देखील आहेत आणि पंचतारांकित लष्करी अधिकारी आहेत.
• सीडीएस युद्ध, आणीबाणीच्या परिस्थितीत किंवा महत्त्वपूर्ण गोष्टींमध्ये तीन सेवांमध्ये प्रभावीपणे समन्वय साधते.
• अणुप्रश्नावर पंतप्रधानांचे सैन्य सल्लागार म्हणून संरक्षण प्रमुखही काम करतात.

मुख्य संरक्षण दल प्रमुखची आवश्यकता :

• कारगिल युद्धानंतर प्रथम चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ पदाची शिफारस करण्यात आली आहे.
• देशाच्या सुरक्षा यंत्रणेतील तफावत तपासण्यासाठी गठित समितीने या तिन्ही सेवांमध्ये संरक्षण प्रमुख असावे अशी शिफारस केली.
• समितीने असेही म्हटले की हा अधिकारी पंचतारांकित सैन्य अधिकारी असणे आवश्यक आहे आणि ते संरक्षणमंत्र्यांचे एक-बिंदू लष्करी सल्लागार असले पाहिजेत.
• त्या समितीशिवाय, 2001 मध्ये गठित मंत्र्यांच्या गटाने संरक्षण कमांडर असण्याची आवश्यकता देखील स्पष्ट केली.
• भारत सरकारच्या राष्ट्रीय सुरक्षा सुधारण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सुधारणांची माहितीही सरकारने सरकारला दिली.

इतर देशांमधील सीडीएस :

• काही देश सीडीएस पदासाठी चीफ ऑफ डिफेन्स फोर्स, कमांडर-इन चीफ, चीफ ऑफ स्टाफ, सुप्रीम कमांडर इत्यादी या शब्दाचा वापर करतात, तर कॅनडा, फ्रान्स, इटली, स्पेन आणि युनायटेड किंगडम सारखे देश चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ हा शब्द वापरतात.

सीडीएसशिवाय सैन्य कसे काम करेल ?

• तीनही लष्करी प्रमुखांमधील सर्वात वरिष्ठ अधिकारी चीफ ऑफ स्टाफ कमिटी (सीओएससी) चे अध्यक्ष म्हणून काम करतात.
• उपस्थित एअर चीफ मार्शल (एसीएम) बी.एस. धानोआने 31 मे रोजी निवृत्त होणारे नेव्ही चीफ अ‍ॅडम सुनील लानबा यांच्याकडून अध्यक्ष सीओएससीचा पदभार स्वीकारला.
• एसीएम धनोआ यांच्या सेवानिवृत्तीनंतर सेना प्रमुख जनरल बिपिन रावत 30 सप्टेंबर, 2019 रोजी सीओएससीचे अध्यक्ष म्हणून कार्यभार स्वीकारतील.