जागतिक जल दिवस – 22 मार्च

0
276

22 मार्च 2019 रोजी ‘Leaving no one behind’ ही थीम असलेला जागतिक जल दिवस जगभरात साजरा केला गेला. टिकाऊ विकासासाठी 2030 अजेंडाचा मुख्य विषय ही थीम आहे, जे सांगते की टिकाऊ विकास प्रगतीपथावर असल्याने प्रत्येकाला याचा फायदा द्यावा.

• टिकाऊ विकास लक्ष्य क्रमांक 6 चे उद्दिष्ट 2030 पर्यंत सर्वठिकाणी पाणी उपलब्धता आणि टिकाऊ व्यवस्थापन सुनिश्चित करणे आहे, ज्याचा अर्थ कोणीही मागे राहायला नको असा होतो.
• उद्दिष्ट – ताज्या पाण्याचे महत्त्व आणि ताज्या पाण्याच्या स्रोतांच्या शाश्वत व्यवस्थापनावर जोर देण्यासाठी 22 मार्च रोजी दरवर्षी हा दिवस साजरा केला जातो.

ठळक वैशिष्ट्ये :

• हा दिवस एक आंतरराष्ट्रीय उत्सव आहे आणि पाणी संबंधित समस्यांबद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी एक संधी आहे, इतरांना याद्वारे प्रेरित करणे आणि याने चांगला फरक करण्यासाठी कृती करणे.
• सरकार आणि भागीदारांच्या सहकार्याने सर्व ताज्या पाण्याच्या संबंधित समस्यांकरिता संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या आंतर-एजन्सी सहकार्य यंत्रणा संयुक्त राष्ट्र-पाणी समन्वयित केलेला आहे.
• प्रत्येक वर्षी, UN-वॉटर जागतिक जल दिवसासाठी वर्तमान किंवा भविष्यातील आव्हानाशी संबंधित एक थीम तयार करते.
• सहभाग मोहीम एक किंवा अनेक संयुक्त राष्ट्र-जल सदस्यांशी संबंधित आदेशांसह समन्वयित आहे.
• या वर्षाच्या थीम अंतर्गत, जल सेवांनी सीमांत गटांसह सर्व लोकांच्या गरजा पूर्ण केल्या पाहिजेत आणि त्यांची आवाज निर्णय प्रक्रियेत ऐकली जाणे आवश्यक आहे.

महत्व :

• पाणी हे एक महत्त्वपूर्ण साधन आहे जे केवळ जीवन टिकवून ठेवण्यासच नव्हे तर रोजगार निर्मिती करण्यास आणि आर्थिक, सामाजिक आणि मानवी विकासास मदत करण्यास महत्वाचे आहे.
• सध्या जगभरातील अब्जावधी लोक सुरक्षित पाणी न घेता जिवंत आहेत आणि परिणामी त्यांचे कुटुंब, शाळा, कार्यस्थान, शेती आणि कारखाने टिकून राहायला आणि वाढायला खूप संघर्ष करावा लागतो.

पाणी वाटप असमानता :

• 2010 मध्ये, संयुक्त राष्ट्रांनी “सुरक्षित आणि स्वच्छ पिण्याचे पाणी आणि स्वच्छता यांचे हक्क मानवाधिकार म्हणून आणि जीवनाचा पूर्ण आनंद आणि सर्व मानवी हक्कांसाठी आवश्यक असलेले अधिकार म्हणून ओळखले.”
• पाण्याचा मानवी अधिकार वैयक्तिक आणि घरगुती वापरासाठी, भेदभावविना, पुरेसा, सुरक्षित, स्वीकार्य, शारीरिकदृष्ट्या प्रवेशयोग्य आणि परवडणारा पाणी यासाठी प्रत्येकास अधिकार देतो; यात पिण्याचे पाणी, वैयक्तिक स्वच्छता, कपडे धुणे, अन्न तयार करणे आणि वैयक्तिक व घरगुती स्वच्छता यांचा समावेश आहे.
• लोक, लिंग, वंश, धर्म, जाति, राष्ट्रीयत्व, अपंगत्व, वय, आरोग्य स्थिती, मालमत्ता, आर्थिक आणि सामाजिक स्थिती यासारख्या बऱ्याच कारणांमुळे सुरक्षित आणि स्वच्छ पाणी अनेक लोकांना मिळत नाही.
• पर्यावरणीय घट, हवामान बदल, लोकसंख्या वाढ, संघर्ष, जबरदस्तीने विस्थापन आणि स्थलांतरण प्रवाह यांसारख्या इतर घटकांमुळे पाण्यावरील प्रभावांमुळे अनुवांशिक गटांना अपुरा प्रमाणात प्रभावित करते.

पार्श्वभूमी :

• रिओ डी जेनेरो येथे 1992 च्या संयुक्त राष्ट्राच्या पर्यावरण आणि विकास परिषदेत ताज्या पाण्याचा उत्सव म्हणून आंतरराष्ट्रीय दिवसाची शिफारस करण्यात आली. 22 मार्च 1993 रोजी पहिला जागतिक जल दिवस साजरा करण्यात आला.
• या प्रसंगी, राज्यांना दिवसाचे आयोजन करण्यासाठी आमंत्रण देण्यात आले होते जसे की लघुपट बनविणे आणि प्रसार आणि कॉन्फरन्स, गोल टेबल, सेमिनार आणि जल संसाधनांच्या संवर्धन आणि विकासाशी संबंधित उद्दीष्टे यांच्या माध्यमातून जनतेत जागरुकता वाढविणे असे उपक्रम केले गेले.