जवळजवळ एक दशलक्ष प्रजाती विलुप्त होण्याच्या धोका : संयुक्त राष्ट्रसंघाचा अहवाल

0
23

संयुक्त राष्ट्रसंघ (UN) समर्थित पॅनेल आंतर-सरकारी विज्ञान-पॉलिसी प्लॅटफॉर्म ऑन बायोडायव्हर्सिटी अँड इकोसिस्टम सर्व्हिसेस (IPBES) ने अलीकडेच एक अहवाल प्रसिद्ध केला आहे ज्यानुसार सुमारे दहा लाख प्रजाती विलुप्त होण्याची शक्यता आहे. या मोठ्या प्रमाणावर विलुप्त होण्याबद्दल अहवाल मानवी क्रियाकलापांना जबाबदार ठरवतो.

• प्रदूषण, हवामानातील बदल, कटाई, शिकार आणि मासेमारी याद्वारे प्रजातींना मोठ्या धोक्यांमुळे झाडे व प्राण्यांचा गैरवापर होत असल्याचे आढळून आले आहे.
• हवामानातील बदल आणि प्रजातींच्या नुकसानासंदर्भातही एक दुवा आढळतो.
• असे म्हटले आहे की, पृथ्वीवरील तापमान 2 डिग्री सेल्सिअसपेक्षा जास्त असेल तर सर्व प्रजातींपैकी पाच टक्के प्रजाती विलुप्त होऊ शकतात.

मुख्य निष्कर्ष :

• प्लॅस्टिक प्रदूषण – 1980 पासून हे 10 गुणा वाढले आहे, ज्यात 300-400 दशलक्ष टन जड धातू, विद्रावक पदार्थ, विषारी काच आणि औद्योगिक कचरा दरवर्षी जागतिक पातळीवर टाकल्या जातात आणि तटीय पारिस्थितिक तंत्रज्ञानामध्ये प्रवेश करणार्या खतांनी 400 सागरीपेक्षा जास्त ‘मृत प्रदेश’, 2,45,000 वर्गकिमी पेक्षा जास्त प्रदेश निर्माण केला आहे.
• जमीन नुकसान – जगातील जमिनीपैकी एक तृतीयांश जमीन आणि जवळपास 75% ताजे पाण्याचे स्त्रोत आता पीक किंवा पशुधन उत्पादनासाठी समर्पित आहेत.
• पर्यावरणीय तोटा – जमिनीवर आधारित तीन-चतुर्थांश पर्यावरण आणि सुमारे 66% समुद्री पर्यावरणात मानवी क्रियांनी लक्षणीय बदल केले आहे. स्थानिक लोक आणि स्थानिक समुदायांद्वारे आयोजित किंवा व्यवस्थापित केलेल्या क्षेत्रांमध्ये हे कमी गंभीर किंवा टाळल्या गेल्या आहेत.
• भविष्यातील आव्हाने – अहवालातील अन्वेषण केलेल्या सर्व धोरण परिस्थितींमध्ये निसर्ग नकारात्मक प्रवृत्ती 2050 आणि त्यापेक्षाही पुढे राहील, ज्यात परिवर्तनशील बदल समाविष्ट आहे – जमीनीच्या वापराचे बदलते वाढते परिणाम, प्राण्यांचे शोषण आणि हवामानातील बदल.

अहवालची निर्मिती :

• गेल्या तीन वर्षांत 50 देशांतील 145 तज्ज्ञ लेखकांनी अहवाल, दुसऱ्या 310 योगदान लेखकांच्या योगदानाने बनवला आहे.
• या अहवालात गेल्या पाच दशकांत झालेल्या बदलांचे मूल्यमापन केले आहे आणि आर्थिक विकासाच्या मार्गांवर आणि त्यांच्या प्रभावांवर होणार्या परिणामाचा व्यापक चित्र प्रदान केला आहे.
• येत्या दशकासाठी संभाव्य परिदृश्यांची देखील ऑफर करते.
• हा अहवाल सुमारे 15,000 वैज्ञानिक आणि सरकारी स्रोतांच्या पुनरावलोकनावर आधारित होता.
• IPBESने 2020 मध्ये दोन उच्च-स्तरीय शिखर परिषदेच्या आधी हा अहवाल जाहीर केला आहे.
• 2020 मध्ये चीन जैवविविधतेवरील संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या 20 व्या वर्षात उद्दीष्टांचे आयोजन करेल.
• दुसरे, 2015 पॅरिस कराराच्या स्वाक्षरी करणार्या जागतिक तापमानवाढ 2 डिग्रीपेक्षा कमी आणि त्यांच्या वचनबद्धतेत सुधारणा करण्यासाठी एकत्रित होतील.

IPBES :

• जैवविविधता आणि पारिस्थितिकी तंत्रांवर आंतर-सरकारी विज्ञान-धोरण प्लॅटफॉर्म (आयपीबीईएस) एक स्वतंत्र आंतर सरकारी संस्था असून 130 पेक्षा अधिक सदस्य सरकार आहेत.
• 2012 मध्ये सरकारांनी स्थापन केलेले, ते ग्रहांच्या जैवविविधता, पारिस्थितिक तंत्र आणि लोकांसाठी केलेल्या योगदानांविषयी तसेच या महत्त्वपूर्ण नैसर्गिक मालमत्तेचे संरक्षण करण्यासाठी आणि कायमस्वरूपी वापरण्यासाठी साधने आणि पद्धती याबद्दल ज्ञानाच्या ज्ञानाबद्दल ज्ञानात्मक वैज्ञानिक मूल्यांकनासह धोरणे प्रदान करतात.