इस्रो 2030 पर्यंत स्वत: चे स्पेस स्टेशन सुरू करणार आहे

0
51

इस्रो त्याच्या सर्वात महत्वाकांक्षी प्रकल्पांपैकी 2030 पर्यंत आपले स्वत: चे स्पेस स्टेशन सुरू करण्याची योजना आखत आहे. 13 जून, 2019 रोजी इसरोचे अध्यक्ष के शिवन यांनी ही घोषणा केली. या प्रकल्पामुळे इस्रोला स्पेसमध्ये अधिक अंतराळवीर पाठविण्यास सक्षम केले जाईल.

• इस्रोच्या अध्यक्षांनी स्पष्ट केले की भारत आंतरराष्ट्रीय स्पेस स्टेशन (आयएसएस) मध्ये सामील होणार नाही परंतु त्याऐवजी स्वत: च्या स्पेस स्टेशनची निर्मिती करेल.
• भारतातील प्रथम मानवनिर्मित अंतरिक्ष अभियान, गगनयानचे यशस्वी पूर्ण झाल्यानंतर या मिशनचे संपूर्ण तपशील उघड केले जातील.
• भारताच्या स्वत: च्या स्पेस स्टेशनचे बांधकाम हे गगनयान प्रकल्पाचे विस्तारित स्वरूप असेल.
• शिवान म्हणाले, “आम्ही गगनयान कार्यक्रम चालू ठेवणे इच्छितो. म्हणून, दीर्घकालीन योजना म्हणून आम्ही भारतातील स्पेस स्टेशन बनवण्याची योजना आखत आहोत. आम्ही आंतरराष्ट्रीय समुदायात मानव मिशनमध्ये चंद्र, क्षुद्रग्रहांमध्ये सामील होणार आहोत. स्पेस प्रोग्रामसाठी एक स्पष्ट योजना आम्ही आखली आहे.”
• इस्रो आपले एक स्वतंत्र स्थानक ठेवण्याची योजना आखत आहे. भारत ISS चा भाग होणार नाही.
• हे स्पेस स्टेशन खूपच लहान होणार आहे. एक लहान मॉड्यूल सुरु करण्यात आहे आणि मायक्रोग्रॅव्हीटी प्रयोग करण्यासाठी ती वापरली जाईल.
• त्यांनी हे स्पष्ट केले की स्पेस स्टेशनची योजना आखून अंतरिक्ष पर्यटन बद्दल विचार करीत नाही.

भारतातील स्वत: चे स्पेस स्टेशन – ठळक वैशिष्ट्ये :

• 2022 पर्यंत भारताच्या पहिल्या गगनयान अभियानानंतर प्रथम स्थानकाच्या प्रस्तावाला मंजुरीसाठी केंद्र सरकारकडे पाठविण्यात येईल.
• स्पेस स्टेशन प्रोग्रामच्या अंमलबजावणीस सुमारे 5-7 वर्षे लागतील अशी अपेक्षा आहे. प्रस्तावित प्रकल्पाच्या किंमतीवर सध्या काही माहिती देण्यात आली नाही.
• इस्रोच्या स्वत: च्या स्पेस स्टेशनचे वजन 20 टन असावे. मायक्रोग्रॅव्हीटी प्रयोग करण्यासाठी ते वापरले जाईल.
• अंतरिक्षयानमध्ये 15-20 दिवसांसाठी अंतराळवीरांना सामावून घेण्याची इस्रोची सुरूवातीची योजना आहे. पृथ्वीवरील 400 किमीच्या कक्षेत स्पेस स्टेशन ठेवण्याची अपेक्षा आहे.
• हे स्थान भारतातील अंतरिक्ष क्रियाकलाप वाढवेल कारण स्टेशनमध्ये स्थान स्वतंत्र सुविधा म्हणून कार्य करेल.
• तथापि, भारत एकमात्र राष्ट्र नाही जो स्वत: चे स्पेस स्टेशन तयार करण्याचा विचार करीत आहे, कारण चीन सुद्धा स्वत: चे एक स्पेस स्टेशन तयार करण्याची योजना करीत आहे.

स्पेस स्टेशन म्हणजे काय?

• स्पेस स्टेशन वसतिगृह सारखे कृत्रिम उपग्रह आहे जे राहण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे आणि क्रू सदस्यांद्वारे विस्तारित कालावधीत राहण्यास सक्षम आहे.
• स्पेस स्टेशनला इतर स्पेसक्राफ्टला पुरवठा पुन्हा साठविण्यासाठी आणि पृथ्वीवरील अंतराळवीरांकरिता त्यामध्ये डॉक करण्याचे देखील सक्षम करते.
• सध्या, पृथ्वीच्या निम्न कक्षामध्ये केवळ एक संपूर्ण कार्यात्मक स्थानक आहे, ते आहे आंतरराष्ट्रीय स्पेस स्टेशन.

आंतरराष्ट्रीय स्पेस स्टेशन :

• आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक अमेरिका (NASA), युरोपियन देश (ESA), जपान (JAXA), कॅनडा (CSA) आणि रशिया (रोस्कोस्मोस) यांच्या स्पेस एजन्सीज यांच्यातील भागीदारीत तयार केले गेले.
• विज्ञान आणि तंत्रज्ञानात ISS हा जगातील सर्वात मोठा आंतरराष्ट्रीय सहकारी कार्यक्रम आहे. पृथ्वीच्या कक्षामध्ये हे सर्वात मोठे मानव निर्मित वस्तू देखील आहे आणि बहुतेक वेळा पृथ्वीवरून नग्न डोळ्यानेही पाहिले जाऊ शकते.
• 1998 मध्ये स्पेस स्टेशनचे पहिले घटक लॉन्च करण्यात आले होते आणि नोव्हेंबर 1992 रोजी प्रथम दीर्घकालीन क्रू सदस्य आले होते आणि तेव्हापासून ते निरंतर कार्यान्वित राहिले आहे.
• स्पेस स्टेशनमध्ये दबावयुक्त वस्ती मॉड्यूल, स्ट्रक्चरल ट्रस, सोलर अॅरे, रेडिएटर, डॉकिंग पोर्ट, प्रयोग बे आणि रोबोटिक बाह्यांचा समावेश आहे. रशियन प्रोटॉन आणि सोयझ रॉकेट्स आणि अमेरिकन स्पेस शटल यांनी ISS घटक लॉन्च केले.
• हे मायक्रोग्रॅव्हीटी आणि स्पेस एनवायरनमेंट रिसर्च लॅबोरेटरी म्हणून काम करते ज्यामध्ये क्रूचे सदस्य जीवशास्त्र, मानव जीवशास्त्र, भौतिकशास्त्र, खगोलशास्त्र, हवामानशास्त्र आणि इतर क्षेत्रात प्रयोग करतात.
• स्पेस स्टेशन सुमारे 92 मिनिटात पृथ्वीभोवती फिरते आणि दररोज 15.5 कक्षा पूर्ण करते. 2030 पर्यंत स्टेशन ऑपरेट करण्याची अपेक्षा आहे.